🔴 هشدار: اگر تشنج بیش از ۵ دقیقه طول بکشد، چند تشنج پشت‌سرهم بدون بازگشت هوشیاری رخ دهد، پس از تشنج بیمار به هوش نیاید، برای اولین بار دچار تشنج شده باشد، یا تشنج همراه با آسیب شدید، تب بالا، بارداری یا مشکلات تنفسی باشد، فوراً با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید یا به نزدیک‌ترین مرکز درمانی مراجعه کنید.

⸻

تشنج (Seizure)

⸻

🟥 ① تشنج چیست؟

تشنج (Seizure) به بروز ناگهانی فعالیت غیرطبیعی و بیش‌ازحد سلول‌های مغز گفته می‌شود که می‌تواند باعث تغییر در حرکات بدن، هوشیاری، احساسات، رفتار یا ادراک فرد شود.

تشنج با صرع (Epilepsy) یکسان نیست. تشنج ممکن است تنها یک‌بار و به علت تب، افت قند خون، اختلالات الکترولیتی، سکته مغزی یا آسیب به سر رخ دهد، اما صرع بیماری‌ای است که در آن فرد مستعد بروز تشنج‌های مکرر و بدون علت محرک مشخص است.

⸻

🟦 ② تشنج در چه افرادی دیده می‌شود؟ (علل و عوامل خطر)

تشنج ممکن است در هر سنی رخ دهد و علل آن بسته به سن متفاوت است.

عوامل خطر

• سابقه صرع

• سابقه خانوادگی صرع

• ضربه به سر

• سکته مغزی

• تومور مغزی

• عفونت‌های مغز

• تب بالا در کودکان

• کمبود خواب

• مصرف الکل یا ترک ناگهانی آن

• مصرف مواد مخدر

• افت شدید قند خون

• اختلالات سدیم، کلسیم یا سایر الکترولیت‌ها

علل شایع

• صرع

• تب در کودکان (تشنج ناشی از تب)

• سکته مغزی

• ضربه مغزی

• عفونت مغز یا مننژیت

• تومور مغزی

• اختلالات متابولیک

• برخی داروها یا مسمومیت‌ها

⸻

🟨 ③ علائم و تشخیص

علائم

علائم بسته به نوع تشنج متفاوت است و ممکن است شامل موارد زیر باشد:

• از دست دادن هوشیاری

• حرکات غیرارادی دست و پا

• سفت شدن بدن

• خیره شدن به یک نقطه

• پرش‌های کوتاه عضلات

• گاز گرفتن زبان

• بی‌اختیاری ادرار

• گیجی و خواب‌آلودگی پس از تشنج

• احساس بو، مزه یا حس غیرعادی پیش از تشنج (اورا) در برخی بیماران

روش‌های تشخیص

• شرح حال دقیق بیمار و شاهدان

• معاینه کامل مغز و اعصاب

• نوار مغز (EEG)

• MRI مغز

• CT Scan مغز در شرایط اورژانسی

• آزمایش خون (قند، الکترولیت‌ها و سایر بررسی‌ها)

• بررسی علل زمینه‌ای بر اساس شرایط بیمار

⸻

🟩 ④ درمان

درمان به علت ایجاد تشنج بستگی دارد.

درمان تشنج حاد

• حفظ راه هوایی و ایمنی بیمار

• داروهای ضدتشنج تزریقی در صورت طولانی شدن حمله

• درمان علت زمینه‌ای

درمان‌های دارویی

• داروهای ضدصرع مانند:

• لووتیراستام

• لاموتریژین

• والپروات

• کاربامازپین

• لاکوزامید

• سایر داروها بر اساس نوع تشنج

درمان‌های تخصصی

• جراحی صرع در بیماران منتخب

• تحریک عصب واگ (VNS)

• تحریک عمقی مغز (DBS) در موارد خاص

• رژیم کتوژنیک در برخی بیماران، به‌ویژه کودکان

⸻

🟪 ⑤ مراقبت‌های بعد از درمان

• مصرف منظم داروها

• خودداری از قطع ناگهانی دارو

• خواب کافی

• پرهیز از مصرف الکل و مواد مخدر

• مراجعه منظم به متخصص مغز و اعصاب

• پرهیز از رانندگی تا زمان مجاز بودن طبق نظر پزشک

• رعایت نکات ایمنی هنگام شنا، کار در ارتفاع و استفاده از ماشین‌آلات

⸻

⬜ ⑥ نکته کلیدی

هر تشنج به معنای ابتلا به صرع نیست. بسیاری از تشنج‌ها به علت بیماری‌های قابل درمان ایجاد می‌شوند. تشخیص دقیق علت، انتخاب درمان مناسب و مصرف منظم داروها نقش مهمی در کنترل بیماری و پیشگیری از عود تشنج دارند.

⸻

📖 ⑦ بیشتر بدانید

• صرع

• سکته مغزی

• مننژیت

• تومور مغزی

• افت قند خون

• اختلال حافظه

• ام‌اس

⸻

👨‍⚕️ ⑧ نظر متخصص تپش

مهم‌ترین اقدام هنگام مشاهده تشنج، حفظ ایمنی بیمار است. بیمار را به پهلو بخوابانید، وسایل خطرناک را از اطراف او دور کنید و زمان شروع تشنج را ثبت کنید. هرگز چیزی داخل دهان بیمار قرار ندهید و سعی نکنید حرکات او را با زور متوقف کنید. اگر تشنج بیش از ۵ دقیقه طول کشید یا بیمار به هوش نیامد، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.

⸻

🔵 ⑨ باورهای نادرست رایج

❌ هنگام تشنج باید جسمی داخل دهان بیمار گذاشت.

❌ باید دست و پای بیمار را محکم نگه داشت.

❌ هر فردی که یک‌بار تشنج کند، مبتلا به صرع است.

❌ بیماران مبتلا به صرع نمی‌توانند زندگی طبیعی داشته باشند.

❌ با قطع تشنج می‌توان داروها را خودسرانه قطع کرد.

⸻

🟢 ⑩ خلاصه مقاله در ۳۰ ثانیه

✔️ تشنج ناشی از فعالیت غیرطبیعی سلول‌های مغز است و همیشه به معنای صرع نیست.

✔️ علل تشنج شامل صرع، تب، سکته مغزی، ضربه به سر، اختلالات متابولیک و عفونت‌های مغزی است.

✔️ تشخیص با شرح حال، معاینه، EEG، MRI و آزمایش‌های تکمیلی انجام می‌شود.

✔️ درمان به علت زمینه‌ای بستگی دارد و ممکن است شامل داروهای ضدتشنج یا درمان‌های تخصصی باشد.

✔️ تشنج طولانی‌مدت یا مکرر یک وضعیت اورژانسی است و نیاز به مراجعه فوری به اورژانس دارد.

⸻

📚 منابع علمی

• International League Against Epilepsy (ILAE) Guidelines

• American Academy of Neurology (AAN) Practice Guidelines

• National Institute for Health and Care Excellence (NICE): Epilepsies Guideline

• UpToDate: Evaluation and Management of Seizures in Adults

• Harrison’s Principles of Internal Medicine

• Adams and Victor’s Principles of Neurology